Przełomowy wyrok TSUE w sprawie frankowiczów (C‑396/24): banki nie mogą żądać zwrotu pełnego kapitału po unieważnieniu umowy

19 czerw­ca 2025 r. Try­bu­nał Spra­wie­dli­wo­ści Unii Euro­pej­skiej wydał prze­ło­mo­wy wyrok w spra­wie C‑396/24 (Lubrecz­lik), któ­ry może cał­ko­wi­cie zmie­nić prak­ty­kę roz­li­czeń po unie­waż­nie­niu umów kre­dy­tów fran­ko­wych. TSUE jed­no­znacz­nie sta­nął po stro­nie kon­su­men­tów, pod­wa­ża­jąc kil­ka dotych­cza­so­wych zasad przyj­mo­wa­nych przez pol­skie sądy.

Bank nie może żądać zwro­tu całe­go kapi­ta­łu, igno­rując spła­ty

Try­bu­nał prze­są­dził, że ban­ki nie mają pra­wa auto­ma­tycz­nie żądać od kre­dy­to­bior­ców zwro­tu całej wypła­co­nej kwo­ty kre­dy­tu po stwier­dze­niu nie­waż­no­ści umo­wy – bez uwzględ­nie­nia doko­na­nych już przez kon­su­men­ta spłat. To waż­ny krok w kie­run­ku rze­czy­wi­stej rów­no­wa­gi stron po unie­waż­nie­niu wadli­wych umów.

Koniec teo­rii dwóch kon­dyk­cji?

TSUE zakwe­stio­no­wał zgod­ność z pra­wem unij­nym tzw. teo­rii dwóch kon­dyk­cji – czy­li kon­cep­cji, zgod­nie z któ­rą każ­da ze stron nie­waż­nej umo­wy mogła nie­za­leż­nie docho­dzić zwro­tu speł­nio­ne­go świad­cze­nia. W prak­ty­ce ozna­cza­ło to, że bank mógł wystą­pić o zwrot całe­go nomi­nal­ne­go kapi­ta­łu, nawet jeśli klient przez lata sumien­nie spła­cał raty.

Try­bu­nał uznał jed­nak, że takie podej­ście naru­sza dyrek­ty­wę 93/13 w spra­wie nie­uczci­wych warun­ków w umo­wach kon­su­menc­kich. Pomi­ja­nie wpłat doko­na­nych przez kon­su­men­ta jest sprzecz­ne z zasa­dą pro­por­cjo­nal­no­ści i pro­wa­dzi do nad­mier­nych, nie­spra­wie­dli­wych skut­ków. Co wię­cej, osła­bia to funk­cję odstra­sza­ją­cą tej dyrek­ty­wy – przed­się­bior­cy nie pono­szą real­nych kon­se­kwen­cji za sto­so­wa­nie klau­zul abu­zyw­nych, a kon­su­men­ci znie­chę­ca­ni są do docho­dze­nia swo­ich praw.

Ochro­na przed „kurio­zal­ny­mi” rosz­cze­nia­mi banków

– Try­bu­nał wyraź­nie wska­zał, że bank nie może doma­gać się zwro­tu całej kwo­ty udzie­lo­ne­go kapi­ta­łu z pomi­nię­ciem spłat doko­na­nych przez klien­ta. To fun­da­men­tal­na ochro­na przed skraj­nie nie­ko­rzyst­ny­mi i wręcz kurio­zal­ny­mi sytu­acja­mi, w któ­rych kon­su­ment po latach spłat sta­wał­by wobec żąda­nia odda­nia wszyst­kie­go „od zera” – komen­tu­je adw. Anna Wolna-Sroka.

Wyrok TSUE powi­nien sku­tecz­nie powstrzy­mać ban­ki przed skła­da­niem pozwów o zwrot kapi­ta­łu, z pomi­nię­ciem kwot już zwró­co­nych przez kredytobiorców.

Koniec z auto­ma­tycz­nym rygo­rem wyko­nal­ności

Kolej­ną istot­ną czę­ścią wyro­ku jest zakwe­stio­no­wa­nie prak­ty­ki auto­ma­tycz­ne­go nada­wa­nia rygo­ru natych­mia­sto­wej wyko­nal­no­ści wyro­kom zasą­dza­ją­cym rosz­cze­nia ban­ku. Do tej pory zda­rza­ło się, że mimo ape­la­cji kon­su­men­ta bank mógł egze­kwo­wać należ­ność na pod­sta­wie nie­pra­wo­moc­ne­go wyroku.

TSUE jasno wska­zał, że takie dzia­ła­nie nara­ża kon­su­men­tów na nie­pro­por­cjo­nal­ne ryzy­ko finan­so­we i godzi w stan­dard ochro­ny prze­wi­dzia­ny przez unij­ne prawo.

Co to ozna­cza dla fran­ko­wiczów?

Wyrok w spra­wie C‑396/24 wpi­su­je się w pro kon­su­menc­ką linię orzecz­ni­czą TSUE. To jasny sygnał: roz­li­cze­nie po unie­waż­nie­niu umo­wy musi uwzględ­niać dotych­cza­so­we wpła­ty kon­su­men­ta, a ban­ki nie mogą korzy­stać z insty­tu­cji pra­wa cywil­ne­go w spo­sób sprzecz­ny z cela­mi dyrek­ty­wy 93/13.

Dla fran­ko­wi­czów ozna­cza to więk­sze bez­pie­czeń­stwo, spra­wie­dli­we roz­li­cze­nia i real­ną ochro­nę przed nad­mier­ny­mi żąda­nia­mi ban­ków. To tak­że waż­ny argu­ment w trwa­ją­cych i przy­szłych spo­rach sądowych.