Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE

TSUE uznał, że dyrektywa 93/13/EWG nie wyklucza możliwości podnoszenia przez bank zarzutu potrącenia, również w sposób ewentualny.

Jednocześnie Trybunał wyraźnie podkreślił, że mechanizm ten nie może osłabiać ochrony konsumenta ani prowadzić do obejścia skutków stwierdzenia abuzywności klauzul umownych.

Kluczowe znaczenie ma stanowisko TSUE, zgodnie z którym roszczenie banku o zwrot kapitału staje się wymagalne dopiero z chwilą prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy.

Jeżeli do tego momentu bank twierdzi, że umowa jest ważna, jego wezwania do zapłaty
nie wywołują skutków prawnych, w szczególności w zakresie naliczania odsetek.

Znaczenie praktyczne wyroku

Wyrok TSUE porządkuje dotychczasowe spory dotyczące rozliczeń stron nieważnej umowy
kredytu frankowego.

Trybunał potwierdził, że bank nie może wykorzystywać zarzutu potrącenia jako instrumentu presji finansowej wobec konsumenta ani jako sposobu przerzucania na niego kosztów procesu.

Wnioski dla konsumentów

Teoria salda działa jednokierunkowo

Jeżeli bank podnosi zarzut potrącenia, musi uwzględnić wszystkie dokonane przez konsumenta spłaty. Nie może domagać się zwrotu pełnej kwoty kapitału z pominięciem rat
już zapłaconych.

Teoria dwóch kondykcji pozostaje aktualna

W zakresie roszczeń konsumenta przeciwko bankowi nadal obowiązuje teoria dwóch kondykcji. Oznacza to, że konsument może dochodzić zwrotu wszystkich spełnionych świadczeń niezależnie od roszczeń banku.

Brak odsetek dla banku przed prawomocnym wyrokiem

Jeżeli bank wzywa do zapłaty kapitału, a jednocześnie kwestionuje nieważność umowy,
odsetki za opóźnienie nie przysługują mu przed uprawomocnieniem się wyroku stwierdzającego nieważność umowy.

Zarzut potrącenia bez efektu zniechęcającego

Podnoszenie zarzutu potrącenia w sposób ewentualny nie może prowadzić do obciążania
konsumenta kosztami procesu ani do uznania, że konsument „przegrał sprawę”.

Co do zasady bank powinien być traktowany jako strona przegrywająca, nawet jeżeli sąd uwzględni zarzut potrącenia.

Podsumowanie

Wyrok TSUE w sprawie C-902/24 Herchoski wyraźnie wzmacnia pozycję procesową konsumentów w sporach frankowych.

Potwierdza on możliwość rozliczeń w jednym postępowaniu, jednocześnie jasno wyznaczając granice ochrony konsumenta. Zarzut potrącenia nie może służyć bankom jako narzędzie nacisku ani jako sposób ograniczania skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytowej.